Kanał Augustowski był największą inwestycją Królestwa Polskiego XIX wieku. Na skutek wojny celnej pomiędzy Królestwem Polskim i Rosją a Prusami, Królestwo Polskie miało utrudniony dostęp do Bałtyku i tym samym został uniemożliwiony import i eksport towarów. Sytuacja ta skierowała uwagę rządów polskiego i rosyjskiego na możliwość wykorzystania wodnego transportu śródlądowego w szerszym zakresie. Cała droga miała składać się z dwóch części: Kanału Augustowskiego - po stronie polskiej i Kanału Windawskiego – po stronie rosyjskiej. Z inicjatywy Ministra Skarbu Księcia Franciszka Ksawerego Druckiego – Lubeckiego wiosną 1823 roku Ignacy Prądzyński rozpoczyna prace nad projektem Kanału Augustowskiego, który miał połączyć dorzecze Narwi z Niemnem. Dla utrzymania odpowiedniego poziomu wody zaprojektowano śluzy oraz wiele upustów i jazów. Zabudowa naziemna przewidywała domy dla służby kanałowej przy każdej śluzie, upustach i mostach zwodzonych. Zaprojektowano mosty stałe na jazach, a na kanale podnoszone i zwodzone. Prace rozpoczęto w lipcu 1824 roku od regulacji koryt Biebrzy i Netty, usypania wałów i utworzenia dróg holowniczych. Aby nie tracić czasu i równocześnie pieniędzy na transport, wzdłuż trasy kanału przygotowano równocześnie 2 cegielnie (jedną w Augustowie, drugą – na Hańczy). Żelaza kutego i lanego dostarczała huta Karola Brzostowskiego w Krasnymborze. Powstały warsztaty kowalskie, ślusarskie, stolarskie, co przyczyniło się do znacznego ożywienia gospodarczego regionu. Opracowano technologię produkcji sztucznego wapna wodoodpornego, które zapewniło niezwykłą twardość i wytrzymałość elementów murowanych.  Wznoszenie kamienno - ceglanych śluz rozpoczęto w połowie 1825 roku. Cykl budowy jednej nie przekraczał dwóch lat. Zadbano o to, by były one jednocześnie praktyczne i estetyczne. Na zewnątrz wykładano je czerwoną, wzmocnioną cegłą, łącząc z białym piaskowcem, co nawiązywało symbolicznie do barw narodowych. W miarę rozwoju budowy powstały odcinki, którymi kierowali poszczególni oficerowie inżynierii. Jednocześnie w pracach uczestniczyło od 5 do 7 tysięcy ludzi. Do dziś prawie na każdej śluzie zachowała się tabliczka ze stopniem i nazwiskiem kierownika oraz datą budowy. Wyjątek stanowią Gorczyca i Niemnowo, gdzie tablice zaginęły prawdopodobnie podczas renowacji.
Wybuch powstania listopadowego spowodował przerwę w budowie w momencie, gdy inwestycja była prawie ukończona. Prace wznowiono w 1833 roku. Budowę ostatecznie ukończono w 1838 roku i w 1839 otwarto żeglugę na kanale. Postępujące prace i determinacja budowniczych zmusiły rząd pruski do obniżenia ceł, co podważyło pierwotne znaczenie kanałów. Ostatecznie Kanał Augustowski nie był eksploatowany jak zakładano. Jednak jego znaczenie nie zmalało obecnie jest wykorzystywany jako malowniczy szlak wodny.
Całkowita długość Kanału wynosi 101,2 km. Na odcinku tym wybudowano 18 śluz, z czego 14 obecnie znajduje się po polskiej stronie, 1 w pasie granicznym i 3 po stronie białoruskiej. Różnice poziomów wód pomiędzy poszczególnymi zbiornikami wynosiły od 0,8 do 8,0 m. Im większa różnica, tym bardziej „skomplikowaną” śluzę trzeba było wybudować. W ten sposób powstała dwukomorowa - Paniewo (różnica poziomów 6,29 m.) i trzykomorowa - Niemnowo (różnica poziomów 7,46 m.). Pozostałych 16 to śluzy jednokomorowe.
Do dnia dzisiejszego zbliżony do pierwotnego wyglądu zachowało 9 śluz. Tak jak przed 150 laty, aby komora napełniła się wodą, śluzowi otwierają luki wrót, podnosząc zastawki ręcznymi lewarkami. Następnie otwierają masywne wrota, pchając długie dyszle, które stanowią przeciwwagę dla skrzydła wrót.
Kanał jest pomnikiem klasy ”0” i kandyduje do wpisania na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO.
Od kilku lat wiosną organizowany jest Międzynarodowy Spływ Kajakowy Kanałem Augustowskim i rzeką Niemen z Augustowa do Druskiennik. Obecnie priorytetem jest odrestaurowanie Kanału po stronie Białoruskiej, aby umożliwić żeglugę na całej jego długości.
Zobacz również:
Materiały źródłowe: Augustowska Organizacja Turystyczna, Centrum Informacji Turystycznej -
| Czy ten artykuł okazał się przydatny? | | |
| Atrakcje w Augustowie: |
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
|
Zobacz również: |
» | | » |
|
|
|
|
